Thời hoàng kim của những tiệm nét – nơi từng là “vùng đất hứa” gắn liền với ký ức thanh xuân của vô số thế hệ 8X, 9X và cả 2000 – đang lặng lẽ khép lại. Dạo một vòng quanh các con phố hay những khu dân cư sầm uất từng một thời rộn rã tiếng bàn phím, tiếng reo hò gank tem hay tiếng gọi gọi nước, mì tôm trứng quen thuộc, người ta không khó để bắt gặp những tấm biển hiệu bám đầy bụi bẩn, những ô cửa cuốn đóng đènh hay biển hiệu “Sang nhượng cửa hàng”. Sự biến mất hàng loạt của các quán nét không còn là câu chuyện đồn đoán, mà đã trở thành một thực tế khắc nghiệt của nền kinh tế số và sự thay đổi trong thói quen giải trí.
Nhìn lại quá khứ, tiệm nét từng sở hữu vị thế gần như "độc tôn" trong đời sống giải trí của giới trẻ. Đó là thời điểm mà máy tính bàn hay kết nối Internet cá nhân vẫn còn là một thứ xa xỉ với đại đa số gia đình. Tiệm nét ra đời không chỉ cung cấp công cụ kết nối thế giới ảo, mà vô hình trung trở thành một không gian sinh hoạt cộng đồng thu nhỏ. Nơi đó, những trận chiến trong Võ Lâm Truyền Kỳ, Đột Kích, Audition hay sau này là Liên Minh Huyền Thoại đã kết nối những người xa lạ thành đồng đội. Nhịp sống ở quán nét vừa hỗn tạp, vừa sôi động với đủ thứ âm thanh đặc trưng: tiếng nhấp chuột dồn dập, tiếng cãi lộn tưng bừng và cả mùi thơm phức của bát mì tôm ăn vội giờ ra chơi.
Tuy nhiên, quy luật vận động của công nghệ chưa bao giờ dừng lại để chờ đợi ai. Sự sụp đổ của mô hình quán nét truyền thống bắt nguồn từ hàng loạt những thay đổi mang tính thời đại.
Trước hết là sự bùng nổ của thiết bị cá nhân. Ngày nay, chiếc điện thoại thông minh (smartphone) hay máy tính bảng đã trở thành vật bỏ túi của hầu hết mọi người. Chỉ với một thiết bị di động kết nối Wi-Fi hoặc 4G/5G, bất kỳ ai cũng có thể giải trí mọi lúc, mọi nơi. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của dòng game mobile như Liên Quân Mobile, PUBG Mobile hay Free Fire đã rút bớt một lượng khổng lồ khách hàng tiềm năng của các quán nét. Giới trẻ không còn nhất thiết phải hẹn nhau ra tiệm máy tính mới có thể "chơi game cùng nhau"; họ có thể ngồi ở quán cà phê, công viên hay ngay tại phòng ngủ của mình.
Bên cạnh đó, việc sở hữu một dàn máy tính cá nhân cấu hình cao hiện nay đã trở nên dễ dàng hơn rất nhiều so với mười năm trước. Mức sống gia tăng cùng giá thành linh kiện máy tính ngày càng hợp lý khiến nhiều người trẻ chủ động lắp đặt "góc gaming" ngay tại nhà. Chơi game ở nhà mang lại sự riêng tư, sạch sẽ, thoải mái và chủ động về thời gian – những điều mà các quán nét bình dân khó lòng đáp ứng được.
Nói đến khía cạnh kinh doanh, bài toán chi phí vận hành mới là đòn quyết định đẩy nhiều chủ quán nét vào cảnh phá sản. Để duy trì một phòng máy cạnh tranh, chủ kinh doanh phải bỏ ra khoản vốn đầu tư ban đầu rất lớn cho dàn máy cấu hình mạnh, màn hình tần số quét cao, ghế gaming đắt tiền. Thế nhưng, các tựa game mới liên tục cập nhật đồ họa đòi hỏi dàn máy phải được nâng cấp định kỳ sau mỗi 2–3 năm. Trong khi chi phí đầu tư, tiền thuê mặt bằng, tiền điện sinh hoạt và nhân sự đều tăng cao, thì giá giờ chơi tại Việt Nam lại thuộc hàng rẻ nhất thế giới và hầu như không thể tăng vì sự cạnh tranh gay gắt. Bán một giờ chơi chỉ thu về vài nghìn đồng, nhưng chi phí gánh trên lưng lại tính bằng chục triệu, bài toán thu hồi vốn trở nên vô cùng xa xỉ.
Chưa dừng lại ở đó, đợt dịch bệnh diễn ra trong vài năm trước giống như một "cú đấm sút knock-out" đối với ngành dịch vụ này. Việc phải đóng cửa duy trì mặt bằng trong thời gian dài mà không có doanh thu đã vắt kiệt nguồn lực của đa số chủ phòng máy. Đến khi mở cửa trở lại, thói quen của người dùng đã thay đổi, khiến làn sóng thanh lý dàn máy, đóng cửa diễn ra dồn dập và quy mô hơn bao giờ hết.
Giờ đây, ngành kinh doanh phòng máy đang phân hóa rõ rệt. Những tiệm nét bình dân, nhếch nhác, thiếu không khí thoáng đãng đã gần như bị xóa sổ hoàn toàn. Một số ít tồn tại được phải chuyển mình thành các "Cyber Game" cao cấp – mô hình kết hợp giữa phòng máy cấu hình khủng với dịch vụ ăn uống, pha chế chuyên nghiệp, hoặc tổ chức các giải đấu eSports. Tuy nhiên, mô hình này đòi hỏi vốn dài hơi và năng lực quản trị bài bản, không phải ai cũng có thể theo đuổi.
Sự khép lại của nhiều quán nét có thể là một diễn biến tất yếu của thị trường và sự phát triển công nghệ, nhưng nó vẫn để lại một khoảng lặng đầy tiếc nuối. Với nhiều người, sự mất đi của những tiệm nét quen thuộc không chỉ là mất đi một địa điểm chơi game, mà còn là sự khép lại của một vùng ký ức tuổi trẻ hồn nhiên, nơi từng chứa đựng vô số tình bạn, sự đam mê và những kỷ niệm không thể nào tìm lại được trong thế giới số hóa hiện đại.